De ideale back-up voor je laptop: dit heb je écht nodig

Is OneDrive een back-up?

Nee. OneDrive, Google Drive en Dropbox zijn synchronisatiediensten: ze houden een map op je laptop gelijk aan die in de cloud. Verwijder je per ongeluk iets of versleutelt ransomware je bestanden, dan synchroniseert die wijziging mee. Een echte back-up staat los van je laptop en bewaart oudere versies, zodat je terug kunt naar het moment vóór de fout.

Inhoudsopgave

Spring direct naar een onderdeel:

• Waarom OneDrive, Google Drive en Dropbox geen back-up zijn
• De 3-2-1-regel als basis
• Optie 1: een externe schijf
• Optie 2: een NAS
• Optie 3: een cloud-backupdienst
• Wat ik bij reparaties het vaakst zie misgaan
• Stappenplan: jouw ideale opzet in 15 minuten

Kort samengevat

De kern in een paar punten:

• Sync is geen back-up. OneDrive, Google Drive en Dropbox kopiëren elke wijziging meteen door, ook een verwijdering of een versleuteling door ransomware.
• Een echte back-up staat los van je laptop en heeft versiegeschiedenis, zodat je een bestand van gisteren of van vorige maand kunt terugzetten.
• Houd de 3-2-1-regel aan: 3 kopieën van je data, op 2 soorten opslag, waarvan 1 buiten je huis.
• Een externe schijf van rond de 110 tot 230 euro dekt de meeste thuisgebruikers al af. Wil je het automatisch en over meerdere apparaten, dan komt een NAS of een cloud-backupdienst in beeld.
• Combineer bij voorkeur: een lokale schijf om snel terug te zetten, plus een cloud-back-up voor als er thuis iets gebeurt zoals brand, diefstal of waterschade.

Waarom OneDrive, Google Drive en Dropbox geen back-up zijn

Synchronisatie doet precies één ding: de map op je laptop en de map in de cloud identiek houden. Sleep je een bestand naar de prullenbak, dan verdwijnt het binnen seconden ook uit de cloud. Versleutelt ransomware je documenten, dan worden de versleutelde versies netjes mee geüpload en overschrijven ze de goede. De dienst weet niet dat er iets mis is, hij doet gewoon zijn werk.

Deze diensten hebben wel een vangnet, maar een smal vangnet. OneDrive, Dropbox en Google Drive bewaren verwijderde bestanden en oudere versies meestal zo'n 30 dagen, daarna zijn ze echt weg. Bij een gratis of goedkoop abonnement is die periode het kortst. Merk je pas na een paar weken dat een map leeg is of dat bestanden onleesbaar zijn geworden, dan val je buiten dat venster. Een back-up hoort juist tegen dat soort late ontdekkingen te beschermen.

Daar komt bij dat je afhankelijk bent van je account. Raakt dat geblokkeerd, gehackt of per ongeluk opgezegd, dan ben je in één klap bij al je bestanden vandaan. Eén kopie op één plek is geen back-up, ook niet als die plek 'de cloud' heet.

Microsoft 365-abonnees hebben één extra optie: OneDrive kan bij een gedetecteerde ransomware-aanval je hele schijf terugzetten naar een moment tot 30 dagen terug. Dat is beter dan niets, maar het blijft één dienst met één venster van 30 dagen. Als serieuze bescherming tegen dataverlies is dat te mager.

De 3-2-1-regel als basis

De 3-2-1-regel is al decennia de standaardvuistregel voor back-ups, en hij is simpel genoeg om te onthouden. Het idee: zorg dat niet één defect en niet één fout al je kopieën tegelijk meeneemt.

• 3 kopieën: je werkbestanden plus twee back-ups. Eén back-up kan namelijk zelf ook kapot of zoek raken.
• 2 soorten opslag: bijvoorbeeld de interne SSD en een externe schijf, of een externe schijf en de cloud. Zo neemt niet één defect of één fout allebei je kopieën mee.
• 1 offsite: minstens één kopie buiten je huis. Dat vangt brand, waterschade, blikseminslag en diefstal op, situaties waarbij een externe schijf naast je laptop net zo goed weg is.

Voor de meeste thuisgebruikers ziet dat er zo uit: de bestanden op je laptop (kopie 1), een externe schijf die automatisch back-upt (kopie 2, ander medium), en een cloud-backupdienst (kopie 3, offsite). Je hoeft het niet ingewikkeld te maken, maar minder dan dit laat altijd een gat open.

Optie 1: een externe schijf

De eenvoudigste echte back-up. Je sluit een schijf aan en laat Windows of macOS er automatisch een kopie op zetten. Op Windows heet die functie Bestandsgeschiedenis. Je vindt hem in het Configuratiescherm onder 'Systeem en beveiliging', of door in het startmenu op 'Bestandsgeschiedenis' te zoeken. Let op: de app 'Windows Back-up' die je in Instellingen tegenkomt, zet je mappen juist in OneDrive, dus dat is geen losse back-up in de zin van dit artikel. Op een Mac zet je Time Machine aan zodra je de schijf aansluit. Bestandsgeschiedenis en Time Machine bewaren allebei oudere versies, dus je kunt terug naar een bestand van een week of een maand geleden. Wat ze niet doen, is een kopie van je hele Windows- of macOS-installatie maken: ze back-uppen je bestanden, niet je systeem. Voor de meeste mensen is dat precies genoeg. Wil je wél een volledige kopie waarmee je in één keer terug bent, dan kom je uit bij een schijf-image (zie optie 3).

HDD of SSD? Een gewone harde schijf is goedkoper per TB en prima voor een back-up die vooral stil in een lade ligt. Een SSD is sneller bij het terugzetten en beter bestand tegen een val, maar duurder. Neem qua capaciteit minstens het dubbele van de data die je nu in gebruik hebt, liefst meer, zodat er ruimte is voor versiegeschiedenis.

Het nadeel: een externe schijf ligt meestal naast je laptop, dus hij dekt geen brand of diefstal. En als hij permanent aangesloten blijft, kan ransomware op je laptop ook de back-up versleutelen. Koppel de schijf daarom los na de back-up, of gebruik er een die alleen tijdens het back-uppen aan staat. Een externe schijf is voldoende als je data lokaal past, je het niet erg vindt om af en toe handmatig aan te sluiten, en je daarnaast een cloud-kopie hebt of accepteert dat een ramp thuis ook de back-up meeneemt.

Meer modellen en capaciteiten vergelijken:

Optie 2: een NAS

Een NAS (Network Attached Storage) is een klein kastje met één of meer schijven dat altijd aan staat en op je netwerk hangt. Al je apparaten in huis kunnen er automatisch naar back-uppen over wifi of kabel, zonder dat je ergens een schijf voor hoeft aan te sluiten. Bij een model met twee schijven kun je die spiegelen: gaat er één schijf stuk, dan staat alles nog op de andere. Let wel op: spiegelen beschermt tegen een kapotte schijf, niet tegen per ongeluk wissen of ransomware. Dat je data op twee schijven staat, maakt het nog geen back-up, net zomin als synchroniseren dat doet.

Voor wie is dit? Voor huishoudens met meerdere apparaten, iemand die de back-up wil laten lopen zonder er nog aan te denken en het beheer zelf in huis wil houden, of wie veel foto's en video bewaart en daar niet elke week een schijf voor wil aansluiten (fotografeer je serieus, zie ook onze gids voor een fotografielaptop). Kostenindicatie: een kaal 2-bay apparaat van Synology of QNAP kost op bol.com ongeveer 225 euro voor een instapmodel als de DS223j, oplopend tot rond de 450 euro voor een snellere variant als de DS224+. Daar komen twee NAS-schijven bij, reken op ruim 210 euro per stuk voor 4TB. Een complete instapopzet komt daarmee op ongeveer 650 euro, en dan nog exclusief een losse schijf of cloud-abonnement voor de back-up van de NAS zelf.

Let op het ransomware-risico. Een NAS die als gewone netwerkmap altijd gekoppeld is, kan door ransomware op je laptop net zo goed versleuteld worden. Een NAS wordt pas een echte back-up als je twee dingen inricht: read-only snapshots (de meeste Synology- en QNAP-modellen kunnen dat), en een tweede back-up van de NAS zelf naar een losse USB-schijf of naar de cloud. Zonder die stappen is het vooral gedeelde opslag. Wil je weten hoe je ransomware vooraf zoveel mogelijk buiten de deur houdt, zie wanneer een los antiviruspakket nodig is.

Meer NAS-modellen en geschikte schijven bekijken:

Optie 3: een cloud-backupdienst

Dit is iets anders dan OneDrive of Dropbox. Een cloud-backupdienst draait op de achtergrond, kopieert je hele schijf of de mappen die je kiest, en houdt versies bij die maanden teruggaan. Een verwijdering of een beschadigd bestand wordt niet meteen mee gekopieerd, en de kopie staat per definitie offsite. Het nadeel: de eerste back-up van honderden GB's duurt dagen tot weken, afhankelijk van je uploadsnelheid, en veel data terugzetten kost ook tijd. Het maandbedrag loopt door. Heb je gevoelige data, kies dan een dienst met versleuteling waarvan alleen jij de sleutel hebt.

Prijzen en voorwaarden veranderen regelmatig, check dus de actuele pagina van de dienst zelf voor je kiest. De bedragen van Backblaze en iDrive staan in dollars; reken die ruwweg één op één met de euro. Backblaze rekent per computer, en Acronis True Image heette tot 2024 Cyber Protect Home Office (je komt beide namen nog tegen). Backblaze is de eenvoudigste en goedkoopste voor één Windows- of Mac-laptop met veel data. iDrive past beter als je meerdere apparaten of een NAS onder één abonnement wilt. Acronis is interessant als je liever een compleet schijf-image maakt en de ransomware-bescherming wilt meenemen.

Wat ik bij reparaties het vaakst zie misgaan

Bij laptops die ik binnenkrijg voor reparatie is dataverlies bijna nooit het gevolg van één grote ramp. Het is meestal een kleine keten. De schijf begint te haperen, er is geen back-up, en de bestanden die iemand écht niet kwijt wil (foto's van de kinderen, de administratie, een scriptie) staan alleen op dat ene apparaat. De pijnlijkste die ik heb gezien was een externe schijf met jaren aan foto's die van het bureau viel terwijl hij aanstond: precies die ene kopie, en die was in één klap weg. De patronen die telkens terugkomen:

• 'Het staat toch in OneDrive.' Klopt, maar de map was maanden geleden losgekoppeld na een wachtwoordreset, of de cloud zat vol en synchroniseerde al weken niet meer. Niemand die het merkte tot de schijf ermee stopte.
• Een externe schijf die er wel is, maar al twee jaar niet aangesloten. De laatste back-up is dan net zo oud.
• Ransomware die niet alleen de laptop pakte, maar ook de altijd-gekoppelde netwerkschijf en de aangesloten back-upschijf. Alles in één keer versleuteld, want alles hing aan elkaar.
• Een SSD die zonder waarschuwing overleed. Bij een oude harde schijf hoor je vaak eerst geklik en heb je nog even. Een SSD stopt er gewoon opeens mee, en dan is dataredding duur en lang niet altijd succesvol. Meer over versleten schijven en wanneer een laptop op is: 9 signalen dat je laptop aan vervanging toe is.

De rode draad: één kopie is geen kopie, en een back-up die je nooit controleert is geen back-up. De mensen die hun data wel terugkregen, hadden bijna zonder uitzondering twee dingen geregeld: een schijf die automatisch back-upte, en een cloud-kopie die losstond van de rest. Dat kostte ze vooraf een uurtje werk en de prijs van één externe schijf. Eén ding om te weten voordat het misgaat: staat je Windows-schijf op slot met BitLocker, dan heb je de herstelsleutel nodig om hem in een andere pc uit te lezen (zie BitLocker-herstelsleutel kwijt). Een losse back-up bespaart je precies dat soort gedoe.

Stappenplan: jouw ideale opzet in 15 minuten

Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Deze volgorde geeft je binnen een kwartier een opzet die de meeste risico's afdekt, daarna kun je verfijnen.

• Bepaal wat onvervangbaar is. Meestal is dat één of twee mappen: foto's en documenten. Video's en downloads kun je vaak missen. Dit bepaalt hoeveel opslag je nodig hebt, reken op twee tot drie keer die omvang.
• Pak of koop een externe schijf van minstens het dubbele van die omvang. Een HDD als je vooral veel ruimte wilt, een SSD als je snel wilt terugzetten en de schijf vaak meeneemt.
• Zet de ingebouwde back-up aan. Op Windows: zoek in het startmenu op 'Bestandsgeschiedenis' (staat in het Configuratiescherm) en wijs de externe schijf aan. Op Mac: sluit de schijf aan en zeg ja tegen Time Machine.
• Laat de eerste back-up volledig draaien. Koppel de schijf daarna los en leg hem niet naast je laptop, maar in een andere kamer of een lade.
• Zet er een cloud-kopie naast. Maak een account bij Backblaze of iDrive, installeer de app, en laat de eerste upload op de achtergrond lopen. Dat kan dagen duren, dat is normaal.
• Zet een herinnering in je agenda: eens per maand de externe schijf aansluiten voor een verse back-up, en eens per kwartaal controleren of de cloud-back-up nog groen staat en of je een testbestand kunt terugzetten.

Klaar. Je hebt nu drie kopieën, op twee soorten opslag, met één daarvan buiten je huis. Dat is de 3-2-1-regel, zonder dat je er een studie van hebt gemaakt.

Op zoek naar een nieuwe laptop en wil je de back-up meteen goed opzetten? Bekijk de laptops per categorie, of doe de Kompascheck voor advies op basis van je eigen gebruik.